Kama umewahi kufikiria kununua nyumba au ghorofa Thailand, hasa Phuket, basi huu ni wakati muafaka wa kufahamu jambo moja muhimu: gharama za serikali zilizokuwa zikimchosha mnunuzi zimepunguzwa kwa kiasi kikubwa, na kwa muda mrefu zaidi kuliko ilivyokuwa awali.
Jibu la Haraka
Serikali ya Thailand imepunguza ada ya uhamisho wa umiliki (transfer fee) kutoka 2% hadi 0.01%, na ada ya usajili wa mkopo wa nyumba (mortgage registration fee) kutoka 1% hadi 0.01%. Mpango huu unahusu mali za makazi zenye thamani ya ununuzi na thamani iliyokadiriwa na serikali isiyozidi baht milioni 7, na mikopo isiyozidi baht milioni 7 kwa kila mkataba. Kwa mfano, kwenye ghorofa yenye thamani ya baht milioni 5, akiba jumla inafikia karibu baht 149,500 (sawa na dola za Kimarekani 4,200). Mpango huu utaendelea hadi Juni 30, 2027, jambo linalowapa wawekezaji uhakika wa muda mrefu zaidi kuliko matoleo ya awali yaliyokuwa ya muda mfupi tu.
Nini Hasa Kimebadilika
Hii si mara ya kwanza kwa Bangkok kutoa unafuu wa aina hii. Tangu mwaka 2019, serikali imekuwa ikitoa punguzo la ada mara kwa mara, kila wakati likiwa na muda maalum wa kuisha na kiwango cha juu cha bei kinachostahiki. Kinachofanya toleo la 2026 kuwa la kipekee ni wigo wake mpana: Baraza la Mawaziri la Thailand limeongeza muda wa muundo wa ada ya 0.01% hadi Juni 30, 2027, likiwapa wanunuzi nafasi ya kweli ya kupanga badala ya kukimbizana na muda mfupi.
Jambo muhimu kwa wawekezaji wa kigeni: wanunuzi wa kigeni wanaonunua vitengo vya ghorofa (condominium) chini ya mgao wa umiliki kamili (freehold quota) wananufaika na viwango sawa vya punguzo kama raia wa Thailand.
Gharama Gani Zilizobaki Bila Kubadilika
Kwa kawaida, gharama za manunuzi ya mali Thailand hujumuisha vipengele vinne: ada ya uhamisho (2%), ushuru wa stempu (0.5%), ushuru maalum wa biashara (3.3%, unaotozwa iwapo mali inauzwa tena ndani ya miaka 5 ya kwanza ya umiliki), na kodi ya makato (inayohesabiwa kwa kiwango cha kupanda kulingana na thamani). Punguzo la sasa linagusa tu sehemu ya ada ya uhamisho na ada ya usajili wa mkopo.
Hii inamaanisha ushuru maalum wa biashara wa 3.3% bado unatumika kwa mali zinazouzwa tena ndani ya miaka mitano ya kwanza ya umiliki. Hicho ni kipengele muhimu ambacho wanunuzi wengi husahau wanapohesabu gharama zao halisi.
Idara ya Ardhi (Department of Lands) ndiyo mamlaka pekee inayosajili uhamisho wa umiliki nchini Thailand. Ada hizi zinahesabiwa kutokana na thamani iliyokadiriwa na serikali, ambayo mara nyingi hutofautiana na bei halisi ya ununuzi.
Mali Zipi Zinastahiki
Mpango huu unahusisha aina zifuatazo za mali:
- Nyumba za kujitegemea (detached houses)
- Nyumba za mfululizo (townhouses)
- Vitengo vya ghorofa (condominium units)
- Ardhi yenye majengo
Sharti kuu ni kwamba bei ya ununuzi na thamani iliyokadiriwa na serikali visizidi baht milioni 7. Mauzo ya hisa za sehemu za umiliki (partial ownership interests) hayajumuishwi kwenye unafuu huu.
Kwa Nini Hii Ni Habari Njema kwa Soko la Mali
Wizara ya Fedha ya Thailand inakadiria kuwa mpango huu ulioongezwa muda utachochea mzunguko wa mali wa takriban baht bilioni 540 kwa mwaka, na kuvutia uwekezaji wa ziada wa karibu baht bilioni 305 kwenye sekta hiyo.
Wanunuzi wa kigeni wanaendelea kuwa nguvu kubwa katika soko la ghorofa: manunuzi ya ghorofa na wanunuzi wa kigeni yalisimama kwa uthabiti kwenye takriban vitengo 14,500 kwa mwaka katika 2024-2025, huku robo ya kwanza ya 2025 pekee ikiongeza takriban vitengo 3,919, kulingana na takwimu za sekta hiyo. Bangkok, Chonburi, na Phuket zinaendelea kuwa maeneo makuu yenye mahitaji haya.
Hasa muhimu kwa wasomaji wanaovutiwa na Phuket: Phuket, Pattaya, na Samui ndizo maeneo matatu ambapo wanunuzi wa kigeni wanachukua sehemu kubwa zaidi ya manunuzi ya ghorofa. Hii inamaanisha athari halisi ya punguzo hili la ada kwenye mahitaji ya uwekezaji itaonekana kwa nguvu zaidi katika maeneo haya matatu.
Ukumbuke Kuhusu Sheria ya Umiliki wa Kigeni
Umiliki wa moja kwa moja wa ardhi au nyumba na wageni bado umezuiliwa vikali nchini Thailand. Umiliki kamili (freehold) umewekewa mipaka kwa vitengo vya ghorofa pekee, ndani ya mgao wa 49% kwa wageni kwa kila mradi. Kwa mali zenye ardhi, muundo wa ukodishaji wa muda mrefu (leasehold) au muundo wa kampuni ndio hutumika badala yake.
Maswali Yanayoulizwa Mara kwa Mara
Ni nani anayestahiki punguzo hili la ada?
Mnunuzi yeyote, awe raia wa Thailand au wa kigeni, anayenunua mali ya makazi inayostahiki. Kwa wanunuzi wa kigeni, hii inahusu hasa manunuzi ya ghorofa yenye umiliki kamili (freehold) ndani ya mgao halali wa umiliki wa kigeni.
Ni mali zipi zinazohusika?
Mpango huu unahusu nyumba za kujitegemea, nyumba za mfululizo, vitengo vya ghorofa, na ardhi yenye majengo, mradi bei ya ununuzi na thamani iliyokadiriwa na serikali visizidi baht milioni 7. Mauzo ya hisa za sehemu za umiliki hayajumuishwi.
Naweza kuokoa kiasi gani hasa?
Kwenye kitengo cha baht milioni 5: akiba ya ada ya uhamisho ni takriban baht 99,500 (tofauti kati ya 2% na 0.01%), na akiba ya ada ya mkopo ni takriban baht 49,950 (tofauti kati ya 1% na 0.01%), jumla ikiwa karibu baht 149,500.
Je, hii inahusu pia mali zinazouzwa tena (resale)?
Ndiyo, viwango vilivyopunguzwa vinatumika pia kwa miamala inayostahiki ya mali za resale, ingawa muuzaji anaweza bado kudaiwa ushuru maalum wa biashara au ushuru wa stempu kutegemea muda aliomiliki mali hiyo.
Punguzo hili litadumu kwa muda gani?
Uongezaji wa sasa unaendelea hadi Juni 30, 2027, kipindi kirefu zaidi kuliko matoleo ya awali ya unafuu huu, ambayo kwa kawaida yalidumu miezi michache tu au mwaka mmoja.
Je, hii inaweza kuunganishwa na mpango wa malipo ya awamu wa mwendelezaji (developer)?
Ndiyo. Mpango wa malipo wa mwendelezaji na punguzo la ada la serikali ni mifumo miwili tofauti isiyotegemeana. Ada hulipwa wakati wa usajili wa uhamisho wa umiliki, ambao kwa kawaida hutokea sambamba na malipo ya mwisho.
Ni gharama zipi bado hazijabadilika?
Ushuru maalum wa biashara (3.3% kwa mauzo ya resale ndani ya miaka mitano ya kwanza ya umiliki), kodi ya makato inayopanda kwa kiwango, pamoja na ada za kisheria na za uchunguzi wa kina (due diligence), vyote havijaguswa na mpango huu.
Ninawezaje kuthibitisha kama punguzo bado linatumika wakati wa ununuzi wangu?
Hali ya sasa ya mpango huu inachapishwa rasmi na Idara ya Ardhi ya Thailand, na inaweza pia kuthibitishwa moja kwa moja katika Ofisi ya Ardhi ya eneo husika ambako usajili utafanyika.
Ushauri wa Mwisho kwa Mwekezaji
Punguzo la ada linaloendelea kwa miaka kadhaa, likiwa na tarehe ya mwisho iliyowekwa lakini bado mbali, linampa mwekezaji nafasi ya kweli ya kupanga ununuzi vizuri badala ya kukimbizana na uamuzi wa haraka. Kwa yeyote ambaye tayari amepata mali anayoitaka na kukamilisha uchunguzi wa kina, kipindi hiki cha sasa, kinachofikia katikati ya 2027, ni wakati mzuri wa kusonga mbele.
Akiba ya baht 150,000 hadi 300,000 ni sawa na asilimia ya ziada ya faida ambayo serikali kwa hakika inampa mnunuzi bure. Hata hivyo, mpango huu unabaki kuwa uamuzi wa kisera unaoweza kubadilishwa wakati wowote, hivyo kuamua mapema kuliko kuchelewa bado ndiyo njia salama zaidi.
Kama unafikiria kuwekeza kwenye mali huko Phuket au sehemu nyingine za Thailand, timu ya Mali Thailand ipo tayari kukusaidia kuelewa mchakato mzima na kupata mali inayokufaa.
Chanzo: The Nation Thailand